Zonder emoties geen ambitie

Je hebt vast wel eens horen zeggen dat we moeten oppassen met de steeds intelligentere zelflerende robots. Mensen als de pas overleden Britse natuurkundige Stephen Hawking en ook de Tesla-eigenaar en visionair Elon Musk, niet de minste geesten (of breinen?), waarschuwden er al voor. Deze robots zouden wel eens de macht over de wereld kunnen overnemen en ons mensen vernietigen. Wel, ik ben daar helemaal niet bang voor.

Robots hebben geen ambities. Ambities zijn gestoeld op gevoelens en robots hebben geen gevoelens. Ook al denken sommige mensen die gespecialiseerd zijn in artificiële intelligentie dat er ooit emotionele robots zullen worden gemaakt; die kans is nihil. Er worden pogingen gedaan robots emoties bij mensen te laten herkennen, maar ook dat zal erg moeilijk zijn, want emoties zijn nooit eenduidig herkenbaar. Je kunt huilen van het lachen, en trouwens zelfs ook andersom. Een Oscar win je niet als acteur wanneer je gevoelens als emoticons op je gezicht zijn te lezen. Maar zelfs als een robot gevoelens zou kunnen lezen, dan zou hij nog niet kunnen meevoelen. Robots met empathie zijn onmogelijk. Waarom? Omdat je voor emoties een levend lichaam nodig hebt.

Emoties zijn lichamelijke gebeurtenissen (zielenbewegingen, emotie komt van movere –bewegen) en zoals de Amerikaanse neurowetenschapper Antonio Damasio al stelde, emoties kunnen in het lichaam onbewust blijven en toch invloed hebben, maar als ze bewust worden noemen we ze gevoelens. Damasio was op dat idee gebracht door de vader van de Amerikaanse psychologie William James (1842-1910) die vaststelde: “je huilt niet omdat je droevig bent, maar je bent droevig omdat je huilt”. Emoties en dus gevoelens hebben hun oorsprong in het lichaam. De meest eenvoudige emoties als ‘Ik voel me lekker’ of ‘ik voel me opgewonden’ geven aan hoe je lichaam aanvoelt, lekker of niet, of de adrenaline door je lijf raast of dat je kalm bent. Dat is fantastisch, want dat maakt emoties werkzaam. De ‘bewegingen van de ziel’ zorgen ervoor dat we beleven dat iets ons aangaat. We worden geraakt door iets, het beweegt ons. Dat zou nooit het geval zijn wanneer een gevoel gewoon iets in het hoofd was, zoals een gedachte (hoewel die eigenlijk ook nooit zonder gevoel kan). Dat je beleeft dat wat je meemaakt jou aangaat, kan alleen omdat je dat lichamelijk voelt. Je identificeert je immers allereerst met je lichaam. Zonder gevoel zou de wereld je niets aangaan. Er bestaat een ziektebeeld waarbij de patiënt geen signalen meer krijgt uit zijn lichaam: het syndroom van Cotard. Deze mensen weten zeker dat ze dood zijn.

Al onze beslissingen en oordelen berusten ook voor een groot deel op deze gut-feelings. Wij Nederlanders voelen het aan onze klompen. Robots couldn’t care less. Misschien moeten robots eerst op klompen leren lopen.

 

Lees hier alle blogs van Arie Bos.

Hier vind je al onze bloggers.